Việt Bắc của Tố Hữu

Đề bài : Thơ Tố Hữu đậm đà tính dân tộc. Hãy phân tích bài thơ Việt Bắc (phần trích giảng) để làm nổi bật nét phong cách nghệ thuật đó của thơ ông. ( Ngữ văn 12 )

Bài làm

GỢI Ý LÀM BÀI

Phân tích bài thơ Việt Bắc để làm rõ các ý cơ bản sau:

  1. Tính dân tộc được biểu hiện ở nội dung bài thơ

– Việt Bắc là bài thơ phản ánh cả một thời kì lịch sử vĩ đại của dân tộc:

+ Những năm chuẩn bị khởi nghĩa và kháng chiến chống Pháp.

+ Nó là bài ca hùng tráng của cả một dân tộc kháng chiến và làm nên chiến thắng lẫy lừng.

– Việt Bắc còn là bài thơ thể hiện chan chứa tình cảm lớn lao của dân tộc, của thời đại.

+ Tình cảm kết tinh từ truyền thống đạo lí của dân tộc: uống nước nhớ nguồn.

Sự gắn bó thắm thiết, khăng khít giữa người đi và người ở.

Nỗi nhớ khôn nguôi giữa người kháng chiến với chiến khu Việt Bắc và giữa chiến khu Việt Bắc với cách mạng.

+ Tình cảm mang nhiều sắc thái, cung bậc của chủ nghĩa yêu nước của nhân dân ta. Lòng yêu thiên nhiên tươi đẹp.

Lòng tin tưởng, biết ơn đối với Đảng, Chính phủ, Bác Hồ.

Lòng yêu cuộc kháng chiến gian khổ nhưng đầy tinh thần lạc quan cách mạng.

  1. Tính dân tộc được biểu hiện ở nghệ thuật bài thơ:

Trong bài thơ Việt Bắc, Tố Hữu đã vận dụng sáng tạo nhiều hình thức nghệ thuật của dân tộc.

– Thể loại: Sáng tác theo thể thơ lục bát, một thể thơ truyền thống của dân tộc.

– Kết cấu: Việt Bắc có cách kết cấu đặc biệt, đó là kết cấu đối đáp tưởng tượng giữa “mình” và “ta” – một lối kết cấu quen thuộc, thường gặp trong ca dao.

– Sử dụng cặp đại từ nhân xưng: “mình – ta” vừa truyền thống vừa hiện đại.

– Ngôn ngữ: thuần Việt, trong sáng, gần gũi với lời ăn tiếng nói của nhân dân.

  1. Việt Bắc là bài thơ thể hiện lòng yêu nước, tự hào dân tộc, lòng kính yêu Đảng và lãnh tụ, lòng yêu quê hương cách mạng, tình cảm sâu nặng giữa miền ngược và miền xuôi, giữa cán bộ kháng chiến và nhân dân kháng chiến. Nội dung ấy được biểu đạt dưới một hình thức nghệ thuật truyền thống: từ thể thơ, kết cấu đến hình ảnh ngôn ngữ, giọng điệu trong thơ tất cả đều được nâng cao, sáng tạo làm cho bài thơ vừa dân tộc vừa hiện đại vừa quen thuộc gần gũi với nhân dân lại vừa mới mẻ.
Tình cảm đất nước quê hương thể hiện trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu. (Làm sáng tỏ ý kiến: “Bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu là khúc tình ca và cũng là khúc hùng ca về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến”)
  1. Việt Bắc với vẻ đẹp của cảnh và người (trữ tình)
  2. Việt Bắc hào hùng trong chiến đấu
  3. Việt Bắc trong cảm hứng về ngày mai (lãng mạn)

BÀI LÀM

  1. MỞ BÀI

Bài thơ Việt Bắc là đỉnh cao của thơ Tố Hữu và cũng là một thành tựu quan trọng của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Bài thơ được Tố Hữu sáng tác vào tháng 10 năm 1954 nhân một sự kiện lịch sử: Đảng và Chính phủ rời chiến khu về thủ đô Hà Nội. Từ điểm xuất phát ấy bài thơ thể hiện nghĩa tình gắn bó thắm thiết giữa người ra đi với người ở lại, giữa miền xuôi với miền ngược, giữa người cán bộ với Việt Bắc quê hương của cách mạng, với đất nước và nhân dân, với Đảng và Bác Hồ, với cuộc kháng chiến đã thành kỉ niệm sâu nặng trong tâm hồn. Như thế nghĩa là trong niềm vui thắng lợi và đón nhận cuộc sống thanh bình nhà thơ vẫn không quên tình nghĩa gắn bó trong những năm tháng gian khổ đã qua và coi đây là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn cho những ngày hiện tại và tương lai. Có thể nói, bài thơ Việt Bắc là khúc “tình ca” và cũng là “khúc hùng ca” mà cội nguồn sâu xa của nó là tình cảm quê hương đất nước, là truyền thống ân nghĩa, đạo lí thủy chung của dân tộc.

  1. THÂN BÀI
  2. Việt Bắc với vẻ đẹp của cảnh và người

(Nét độc đáo của cảnh Việt Bắc, Sự hòa quyện giữa cảnh và người)

Trước hết với kiểu kết cấu đối đáp rất đậm đà tình nghĩa của ca dao, bài thơ Việt Bắc là tình yêu với thiên nhiên đất nước được biểu hiện cụ thể qua sự gắn bó với núi rừng Việt Bắc. Trong nỗi nhớ của người cán bộ sắp về xuôi, cảnh Việt Bắc hiện ra những vẻ đẹp vừa hiện thực vừa thơ mộng, thi vị gợi rõ nét độc đáo của Việt Bắc so với nhiều miền quê khác của đất nước. Việt Bắc đó là hình ảnh “Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương”, hình ảnh những bản làng mờ trong sương sớm, những bếp lửa hồng trong đêm khuya, là những “rừng nứa, bờ tre, ngòi Thưa, sông Đáy” là tiếng mõ trâu về trong rừng chiều, tiếng “Chày đêm nện cối đều đều suối xa”.

Nhưng có lẽ nổi bật nhất trong nỗi nhớ của Tố Hữu về Việt Bắc là sự hòa quyện với người, là ấn tượng không thể phai mờ về những người dân Việt Bắc cần cù trong lao động, thủy chung trong nghĩa tình

Ta về mình có nhớ ta

[…] Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung

Việt Bắc của Tố Hữu

Qua đó có thể thấy thiên nhiên Việt Bắc hiện ra với những vẻ đẹp phong phú, đa dạng, thay đổi theo thời tiết từng mùa. Gắn với từng cảnh tượng ấy là hình ảnh những con người giản dị, người đi làm nương rẫy, người đan nón, người hái măng… bằng những việc làm tưởng chừng nhỏ bé của mình, họ đã góp phần tạo ra sức mạnh vĩ đại của cuộc kháng chiến. Chính tình nghĩa gắn bó và san sẻ cùng nhau chịu đựng mọi gian khổ thiếu thốn, cùng nhau gánh vác mọi nhiệm vụ nặng nề, khó khăn giữa nhân dân với bộ đội và cán bộ tất cả càng làm cho hình ảnh Việt Bắc sáng ngời trong hồi tưởng của nhà thơ. Việt Bắc – đó là hình ảnh những mái nhà “Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son”, hình ảnh người mẹ “Địu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô”, là những tháng ngày đồng cam cộng khổ:

Thương nhau chia củ sắn lùi

Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng

Có thể nói âm hưởng trữ tình vang vọng suốt bài thơ đã tạo nên khúc ca ngọt ngào, đằm thắm của tình đồng chí với đồng bào, của tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước, yêu đời.

  1. Việt Bắc hào hùng trong chiến đấu (Khung cảnh sử thi, Vai trò trong cách mạng và kháng chiến)

+ Theo dòng hồi tưởng của Tố Hữu bài thơ dẫu vài khung cảnh Việt Bắc chiến đấu với những hình ảnh hào hùng, những hoạt động sôi nổi, những âm thanh náo nức, phấn chấn. Ở đây bài thơ tràn đầy âm hưởng anh hùng ca mang dáng vẻ một sử thi hiện đại bởi vì chỉ cần miêu tả khung cảnh hùng tráng của Việt Bắc. Tố Hữu đã nêu bật khí thế chiến đấu vô cùng mạnh mẽ của cả một dân tộc:

Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Quân đi điệp điệp trùng trùng

Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay

Dân tộc ấy đã vượt qua bao nhiêu gian khổ, hi sinh để lập nên những kì tích, những chiến công: Phủ Thông, Đèo Giàng, sông Lô, Phố Ràng, Hòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên. Nhưng Tố Hữu không chỉ miêu tả diễn biến của cuộc kháng chiến mà còn đi sâu lí giải những cội nguồn sức mạnh đã dẫn tới chiến thắng. Đó là sức mạnh của lòng căm thù: “Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai”. Sức mạnh của tình nghĩa thủy chung: “Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi” nhất là sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân, của sự hòa quyện gắn bó giữa con người với thiên nhiên – tất cả tạo thành hình ảnh “Đất nước đứng lên”:

Nhớ khi giặc đến giặc lùng

Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây

Núi giăng thành lũy sắt dày

Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù

Mênh mông bốn mặt sương mù

Đất trời ta cả chiến khu một lòng

Đặc biệt bằng những lối thơ trang trọng mà thiết tha Tố Hữu đã đi sâu nhấn mạnh, khẳng định vai trò của Việt Bắc như là quê hương của cách mạng căn cứ vững chắc của cuộc kháng chiến. Trong những năm đen tối trước cách mạng, hình ảnh Việt Bắc hiện dần từ mờ xa “mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù” cho đến khi xây dựng chiến khu kiên cường – nơi nuôi dưỡng bao sức mạnh đấu tranh, nơi khai sinh nhiều địa danh sẽ đi vào lịch sử dân tộc:

Mình về có nhớ núi non

Nhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt Minh

Mình đi mình có nhớ mình

Tân Trào, Hồng Thái, mái đình, cây đa

Trong những năm tháng kháng chiến gian lao Việt Bắc là nơi có “Cụ Hồ sáng soi” có “Trung ương Chính phủ luận bàn việc công”. Để khẳng định niềm tin yêu của cả nước đối với Việt Bắc, Tố Hữu lại dùng những câu thơ mang sắc thái ca dao dạt dào những âm hưởng nghĩa tình của hồn thơ dân tộc.

Ở đâu đau đớn giống nòi

Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền

Mười lăm năm ấy, ai quên

Quê hương Cách mạng dựng nên Cộng hòa

  1. Việt Bắc trong cảm hứng về ngày mai (Vẽ ra cảnh tươi đẹp, Dự đoán về sự lãng quên quá khứ tốt đẹp)

+ Từ tình cảm yêu mến, gắn bó với cảnh và người Việt Bắc, từ niềm tin tưởng vững chắc vào sức mạnh của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, Tố Hữu vẽ ra viễn cảnh tươi đẹp của Việt Bắc ngày mai trong khung cảnh xây dựng cuộc sống mới hòa bình phồn vinh.

Ngày mai rộn rã Sơn khê

Ngược xuôi tàu chạy, bốn bề lưới giăng

Than Phấn Mễ, thiếc Cao Bằng

Phố phường như nấm như măng giữa trời

Những hình ảnh ấy là mơ ước, khát vọng và cũng là tình nghĩa mà những người cán bộ kháng chiến muốn đền đáp nơi từng là cội nguồn của cách mạng, nơi đã cưu mang, che chở họ trong những tháng ngày đầy gian khổ, hi sinh.

+ Đặc biệt ở những dòng cuối cùng của bài thơ người đọc càng hiểu thêm sự sắc sảo, nhạy bén của hồn thơ Tố Hữu khi hướng về ngày mai, nhà thơ không quên một nét đẹp trong đạo lí truyền thống của dân tộc, đó là tình nghĩa thủy chung, có mới mà không nới cũ, luôn nghĩ đến nhau và vì nhau giữa miền xuôi với miền ngược, giữa người cán bộ với nhân dân của mình.

Mình về thành thị xa xôi

Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng?

Phố đông còn nhớ bản làng

Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?

Có thể coi đây là lời cảnh báo về sự lãng quên quá khứ tốt đẹp khi có sự thay đổi môi trường sống, khi người ta có thể quên đi tất cả tình nghĩa năm xưa để chỉ nghĩ đến mình và vì mình. Cho đến hôm nay những lời thơ ấy của Tố Hữu vẫn giữ nguyên ý nghĩa thời sự chứ không hề cũ xưa.

  1. KẾT LUẬN

Nhìn chung Việt Bắc là một bài thơ trữ tình thiết thực bởi vì tình cảm ở đây là tình cảm với căn cứ cách mạng, với truyền thống cách mạng, với Đất Nước và nhân dân. Nhưng quan trọng hơn cả chuyện chính trị cái đã làm cho người ta cảm động là bài thơ đã thể hiện truyền thống ân nghĩa của dân tộc Việt Nam thể hiện khát vọng về một cuộc sống chan hòa tình yêu thương, hạnh phúc, thanh bình, vững bền mãi mãi trên đất nước, quê hương.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here