Vội vàng của Xuân Diệu

Đề bài: Thơ Xuân Diệu thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc sống, niềm khao khát giao cảm mãnh liệt với đời, mong muốn khám phá những vẻ đẹp kì diệu của trần thế để hưởng thụ, đắm chìm trong nó. Qua bài thơ Vội vàng anh chị hãy làm sáng tỏ nhận định trên.( Ngữ văn 11 )

Bài làm

Xuân Diệu là nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Hầu hết các tác phẩm của ông đều thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc sống, niềm khao khát giao cảm mãnh liệt với đời, mong muốn khám phá những vẻ đẹp diệu kì của trần thế để được hưởng thụ, đắm chìm trong nó. Vội vàng là một tác phẩm điển hình đã thể hiện khá đầy đủ các khía cạnh trong những sáng tác của ông giai đoạn trước cách mạng tháng tám năm 1945 và được đánh giá là một bài thơ rất Xuân Diệu. Đầu thế kỉ XX, thực dân Pháp nổ tiếng súng đầu tiên ở Đà Nẵng đặt nền thống trị trên đất nước ta ở cả ba kì. Và từ đó đã dẫn đến những biến đối lớn về hình thái xã hội, từ hình thái xã hội phong kiến chuyển sang hình thái xã hội thực dân nửa phong kiến. Từ Nam chí Bắc, đô thị mọc lên như nấm cùng với các trung tâm kinh tế văn hóa sầm uất, nhộn nhịp của xã hội thực dân. Ở đó ra đời nhiều tầng lớp xã hội mới như tư tản, tiểu tư sản, công nhân, thị dân. Họ là công chúng của văn học, có nhu cầu văn hóa thẩm mĩ mới. Nhân vật trung tâm của đời sống văn học thời kì này là những tri thức Tây học đã tiếp nhận những ảnh hưởng, tư tưởng văn hóa của thế giới hiện đại. Họ có điệu sống mới, cách cảm, cách nghĩ, sáng tạo văn chương hoàn toàn mới mẻ, bắt nhịp với xã hội mới, cuộc sống mới. Nhiều tác giả đã để lại dấu ấn sâu đậm trong nền văn học dân tộc với những phong cách độc đáo như Thế Lữ, Huy Cận, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính… Và đặc biệt là Xuân Diệu – người đặt nền móng cho sự phá cách trong văn học. Ông đã được Hoài Thanh đánh giá là một nhà thơ mới nhất trong những nhà thơ mới, mà Vội vàng là một bài thơ tiêu biểu.

Trước hết, Vội vàng là tiếng nói của một tâm hồn yêu đời, ham sống mãnh liệt. Đồng thời bài thơ thể hiện một quan niệm nhân sinh mới mẻ về thời gian, tuổi trẻ và hạnh phúc chưa từng có trong thơ ca truyền thống.

Thật vậy? Ngay mở đầu bài thơ, Xuân Diệu đã khẳng định mạnh mẽ cái tôi cá nhân, cái tôi táo bạo, có lúc muốn đoạt quyền tạo hóa mà đây là điều cấm kị thứ nhất trong thơ ca.

Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi

Vì sao Xuân Diệu lại có ước muốn ngông cuồng như thế, bởi vì thiên nhiên rất đẹp đầy hương sắc của hoa đồng nội xanh rì, của lá cành tơ phơ phất, Tuần tháng mật của ong bướm. Khúc tình si của yến anh. Và này đây ánh sáng chớp hàng mi. Xuân Diệu muốn níu giữ khoảnh khắc tuyệt vời ấy của thiên nhiên, muốn vội vàng tắt, muốn buộc lại để cho màu nắng đừng nhạt mất, gió, hương đừng bay đi. Chữ này đây được năm lần nhắc lại diễn tả sự sống ngồn ngộn phơi bày, thiên nhiên hữu tình xinh đẹp thật đáng yêu. Trong cái phi lí có sự đáng yêu của một tâm hồn lãng mạn.

Tuổi trẻ rất đẹp rất đáng yêu. Bình minh là khoảnh khắc tươi đẹp nhất của một ngày, đó là lúc thần vui hằng gõ cửa. Tháng giêng là tháng khởi đầu của mùa xuân, ngon như một cặp môi gần. Một chữ ngon chuyển đổi cảm giác thần tình, một cách so sánh vừa lạ vừa táo bạo. Chiếc môi ấy chắc là của giai nhân, của trinh nữ. Đây là câu thơ hay nhất mới nhất cho thấy màu sắc cảm giác và tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống đến cuồng nhiệt của thi sĩ Xuân Diệu.

Chắc là Xuân Diệu viết bài thơ này trước năm 1938, lúc ông trên dưới 20 tuổi – cái tuổi thanh xuân bừng sáng, nhưng thi sĩ đã vội vàng một nửa – cách nói rất thơ – chẳng cần đến tuổi trung niên (nắng hạ) mới luyến tiếc tuổi hoa niên. Dấu chấm giữa dòng thơ, rất mới, thơ cổ không hề có. Như một tuyên ngôn về vội vàng:

Tháng giêng ngon như một cặp môi gần,

Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa.

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân

Vội vàng vì thiên nhiên quá đẹp, vì cuộc sống quá yêu, vì tuổi trẻ quá thơ mộng. Đang tuổi hoa niên mà đã vội vàng một nửa… Cảm thức của thi sĩ về thời gian, về mùa xuân, về tuổi trẻ rất hồn nhiên, mới mẻ. Và rồi tác giả cất lên lời giục giã:

Mau đi thôi mùa chưa ngả chiều hôm

Quan niệm về thời gian có nhiều cách nói. Thời gian là vàng ngọc. Bóng ngả lưng ta. Thời gian vun vút thoi đưa, như bóng câu (tuấn mã) vút qua cửa sổ, như nước chảy qua cầu. Thời gian một đi không trở lại. Xuân Diệu cũng có một cách nói rất riêng của nhà thơ: tương phản đối lập để chỉ ra một đời người chỉ có một tuổi xuân, tuổi trẻ một đi không trở lại.

Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già.

Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất

Lòng tôi rộng, nhưng lượng đời cứ chật

Không cho dài thời trẻ của nhân gian

Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn

Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại…

Giọng thơ sôi nổi như nước tự mạch nguồn tuôn ra. Một hệ thống tương phản đối lập: tới – qua, non – già, hết – mất, rộng – chật, tuần hoàn – bất phục hoàn, vô hạn – hữu hạn – để khẳng định một chân lý – triết lý: tuổi xuân một đi không trở lại. Phải quý tuổi xuân.

Cách nhìn nhận về thời gian cũng rất tinh tế, độc đáo, nhạy cảm. Trong hiện tại đã bắt đầu có quá khứ và tương lai, cái đang có lại đang mất dần đi…

Và mối tương giao màu nhiệm của cảnh vật, của tạo vật hình như mang theo nỗi buồn chia phôi hoặc tiễn biệt, hờn vì xa cách, sợ vì phai tàn sắp sửa. Cảm xúc lãng mạn dào dạt trong cái vị đời. Nói cảnh vật thiên nhiên mà là để nói về con người, nói về nhịp sống khẩn trương, vội vàng của tạo vật. Với Xuân Diệu, hầu như cuộc sống nơi vườn trần đều ít nhiều mang bi kịch về thời gian.

Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi

Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt

Vội vàng của Xuân Diệu

Cũng là gió, là chim… nhưng gió thì thào vì hờn, chim bỗng ngừng hót, ngừng reo vì sợ! Câu hỏi tu từ xuất hiện cũng là để làm nổi bật nghịch lí giữa mùa xuân – tuổi trẻ và thời gian:

Cơn gió xinh thì thào trong lá biếc

Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi?

Chim rộn ràng bỗng dứt tiếng reo thi

Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?

Thi sĩ bỗng thốt lên lời than. Tiếc nuối. Lo lắng. Chợt tỉnh mùa chưa ngả chiều hôm, nghĩa là vẫn còn trẻ trung, chưa già. Lên đường! Phải vội vàng, phải hối hả. Câu cảm thán với cách ngắt nhịp biến hóa làm nổi bật nỗi lòng vừa lo lắng băn khoăn, vừa luống cuống tiếc rẻ, bâng khuâng:

Chẳng bao giờ/ôi/chẳng bao giờ nữa…

Mau đi thôi/mùa chưa ngả chiều hôm.

Xưa kia, Nguyễn Trãi viết trong chùm thơ tiếc cảnh:

Xuân xanh chưa dễ hai phen lại

Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên

(Bài số 3)

Tiếc xuân cầm đuốc mảng chơi đêm

(Bài số 7)

Những vần thơ của Nguyễn Trãi giúp ta cảm nhận sắc điệu trữ tình trong Vội vàng về màu thời gian, về sắc thời gian và tuổi trẻ. Thật yêu đời. Thật ham sống.

Xuân Diệu muốn tắt, muốn giữ, muốn buộc thiên nhiên, thời gian và cuộc sống lại nhưng dường như vẫn chưa đủ đối với người nghệ sĩ này, ông muốn được nếm nó và như không kìm được ham muốn ấy Xuân Diệu đã viết:

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!

Mở đầu bài thơ là cái Tôi hăm hở: Tôi muốn tắt nắng đi. Kết thúc bài thơ là Ta, là mọi tuổi trẻ. Một sự hòa nhập và đồng điệu trong dòng chảy thời gian: Sống mãnh liệt, sống hết mình. Sống nồng nàn say mê. Nghệ thuật trùng điệp trong diễn tả. Ngôn từ đậm màu sắc cảm giác, xúc giác, rạo rực: Ta muốn ôm, Ta muốn riết… Ta muốn say… Ta muốn thâu

Ta muốn ôm

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn

Ta muốn riết mây đưa và gió lượn

Ta muốn say cánh bướm với tình yêu

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều

Và non nước, và cây, và cỏ rạng

Sống cũng là để yêu, yêu hết mình. Thơ hay vì màu sắc lãng mạn. Vì giọng thơ sôi nổi. Nghệ thuật vắt dòng với ba từ xuất hiện trong một dòng thơ làm nổi bật cảm xúc: say mê vồ vập cảnh đẹp, tình đẹp nơi vườn trần. Tất cả mùi thơ, ánh sáng, thanh sắc, xuân hồng… đều là khao khát của thi nhân:

Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng

Cho no nê thanh sắc của thời tươi

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!

Xuân Diệu không kêu gọi độc giả sống vội vàng là sống gấp, ích kỉ và hưởng thụ mà vội vàng ở đây là hãy tận hưởng hết những vẻ đẹp mà thiên nhiên ban tặng cho chúng ta, nếm mật ngọt của cuộc sống, của tình yêu, bởi như ông đã từng nói: Thà một phát huy hoàng rồi chợt tắt, Còn hơn le lói suốt trăm năm.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here